Verspil nooit een goeie crisis,... maak de eurozone groter
18.04.09
Estland is on hold gezet. De voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB), Jean-Claude Trichet, liet begin deze maand aan de verzamelde Europese pers weten dat het land niet mag toetreden tot de eurozone. IJskoud voegde hij eraan toe: "Het spijt me als sommigen hierdoor ontwaken uit hun droom, maar het is ondenkbaar dat de Baltische staten op korte termijn in de eurozone geraken." Meer nog, hij noemde het hele toetredingsproces bevroren. "De eurozone zal de komende vijf jaar onveranderd blijven." End of the story voor wie in de uitbreiding van de eurozone een redding uit de crisis zag.
Of toch bijna. Want de boodschap was nauwelijks verteerd toen een uitgelekt intern rapport van het IMF de eurobankiers deed rillen van afschuw. Het rapport riep op om een strategie uit te tekenen voor Centraal- en Oost-Europa. Kernelement in zo'n strategie zou het quasi-lidmaatschap van de eurozone worden. Een uitbreiding van de eurozone haalt de onzekerheid weg en herstelt het vertrouwen, aldus het IMF. Centraal- en Oost-Europese lidstaten moeten zo snel als mogelijk overschakelen op de euro en de eurolanden moeten daartoe hun toetredingsregels aanpassen.
Trichet, Juncker, Barroso en co. verslikten zich bij zoveel voluntarisme. Het lef! Woordvoerders en deskundigen werden ogenblikkelijk op pad gestuurd om het gevaar in de kiem te smoren. "Totaal onrealistisch", zo luidde het. "Geen echt rapport, maar een werkdocument." "Onwettig ook. Regels zijn regels en die moeten worden gevolgd." Met snelle crisiscommunicatie werd het debat in de kiem gesmoord. En zo waaide ook deze storm bijna onopgemerkt voorbij.
Nochtans toont de 'Oude Dame' een dubbel gelaat. Er tekent zich een monetair schisma af tussen de landen in en buiten de eurozone. Geen ijzeren gordijn, maar een 'eurogordijn'. De invoering van de eenheidsmunt is voor de landen in de eurozone een zegen. De euro houdt stand, behoudt zijn waarde en valt niet ten prooi aan speculatiegolven. De monetaire onderbouw van de landen van de eurozone - het 'oude' Europa - is sterk en stabiel.
Durf en visie
Buiten de eurozone gaat het er anders aan toe. De munten van landen die zwaar getroffen zijn door de bankencrisis en die een relatief hoge staatsschuld hebben, gingen in vrije val. Door dat waardeverlies werd de economische crisis nog versterkt. De overheid bleek niet in staat bij te springen, banken gingen over de kop, landen klopten aan bij de internationale gemeenschap. Hongarije, Letland..., alle richtten ze zich tot het IMF, smekend om vers en waardevol geld. In IJsland liep het helemaal fout. Landen kunnen dus failliet gaan. Niet alleen "ver weg van hier", maar ook in Europa. Dát is het onwaarschijnlijke verdict van deze supercrisis.
Het schisma in Europa is compleet. Eurolanden houden zich staande, maar de 'Uniegenoten' aan de andere kant van het eurogordijn gaan onderuit. De zwakte van de Centraal- en Oost-Europese munten is gelieerd aan de sterkte van de euro. Ieder voor zich, in plaats van eenheid in verscheidenheid. Niet meteen het devies waarmee de nieuwe lidstaten enkele jaren geleden tot de Unie zijn toegetreden. Na jaren van inspanning is het voor landen zoals Estland, Letland en Polen genadeloos terug naar af. Net nu een lidmaatschap tot de eurozone redding uit de crisis kan bieden, is het precies diezelfde crisis die dit lidmaatschap op de lange baan doet schuiven.
Het Duitse voorbeeld toont dat het anders kan. In 1992 werd de D-mark in één ruk ingevoerd in het pas herenigde Duitsland. Dat was een gedurfde politieke keuze, die wellicht op basis van louter klassieke theorieën van monetaire economie nooit genomen zou zijn. Desondanks bleef de D-mark een sterke munt van een sterke economie. De uitbreiding trok niet omlaag, maar tilde hoger.
Meer dan cijfers of criteria is de uitweg uit de crisis een verhaal van durf en visie. Wetend dat de Europese succesverhalen de voorbije jaren gebaseerd waren op economische samenwerking dient zich met deze crisis opnieuw een momentum aan. Never waste a good crisis! Schrijf een nieuw verhaal, gebaseerd op de sterkte die de Unie kenmerkt: economische en monetaire samenwerking. De beslissing van de Europese raad om vers geld ter beschikking te stellen voor Oost-Europa was een eerste belangrijke stap. Toetreding tot ERM II (Exchange Rate Mechanisms) kan een uitweg zijn. Maar alles kan beter. Haal het eurogordijn neer en maak werk van een echte euro-integratie. Het is tijd dat Estland en de anderen euro-peanen worden.
Gwendolyn Rutten is kabinetschef van Dirk Van Mechelen en tweede opvolger voor de Europese lijst van Open Vld.
De morgen, 18 april '09
